Hoofdletters: de regels, de IJ en tekst omzetten
Snelle regels voor hoofdletters (volgens Taaladvies)
| Situatie | Zo schrijf je het |
|---|---|
| Begin van een zin | Mijn fiets is gestolen. |
| Zin met ’s of ’t | ’s Winters is het vroeg donker. |
| Woord met ij aan het begin | IJsland, IJdelheid |
| Dagen en maanden | maandag, januari (klein) |
| Officiële feestdagen | Pasen, Kerstmis, Moederdag |
| Talen en volken | het Brabants, de Zweden |
Hoofdletters zijn de grote letters van het alfabet, die je gebruikt aan het begin van een zin, bij eigennamen en bij officiële feestdagen. Dagen en maanden schrijf je klein. Begint een woord met ij, dan worden beide letters groot: IJsland. In Word zet je tekst om met Shift+F3.
Hoofdletters zijn de grote letters van het alfabet: A, B, C in plaats van a, b, c. In het Nederlands gebruik je ze aan het begin van een zin, bij eigennamen en bij een paar vaste groepen woorden, zoals officiële feestdagen. De regels hieronder volgen de spellingregels van Taaladvies, die in Nederland en Vlaanderen gelijk zijn op een paar uitzonderingen na.
De hoofdregels voor hoofdletters
Begin van een zin
Het eerste woord van een zin krijgt een hoofdletter. Dat geldt ook voor afkortingen: “Tv-kijken is ontspannend” en “Blz. 377 ontbreekt”. Een afkorting die al helemaal uit hoofdletters bestaat, zoals EHBO, blijft zo.
Er zijn twee uitzonderingen. Begint de zin met een apostrof, dan krijgt het tweede woord de hoofdletter: “’s Winters is het vroeg donker” en “’t Is heerlijk als de zon schijnt”. Begint een zin met een cijfer of symbool, dan komt er geen hoofdletter: “67 personen werden geëvacueerd.”
Eigennamen en soortnamen
Een eigennaam krijgt een hoofdletter, een soortnaam niet. Dus Amsterdam, Hugo Claus, Coca-Cola en de Raad van State met hoofdletters, maar een dichter, een rechtbank en een dorpsplein met kleine letters.
Hoofdletters bij de IJ
De ij is een bijzonder geval. Staat hij aan het begin van een woord dat een hoofdletter krijgt, dan worden beide letters groot: IJsland, IJmuiden, IJsselmeer. Ook aan het begin van een zin schrijf je “IJdelheid is een slechte raadgever”, met IJ, nooit Ij.
Onze Taal legt uit dat de ij in feite uit twee letters bestaat, een i en een j. De meeste computersystemen behandelen hem ook zo, en in de Dikke Van Dale staan ij-woorden gewoon tussen de woorden met een i. Unicode heeft wel een aparte ligatuur, IJ (U+0132), maar die gebruik je beter niet. Zoekfuncties en spellingcontroles herkennen hem vaak niet, en in veel lettertypen ontbreekt hij. Typ dus gewoon een I en een J.
Let op met autocorrectie. Typ je aan het begin van een zin “ijs”, dan maken sommige programma’s er “Ijs” van. Corrigeer dat handmatig naar “IJs”, of voeg het woord toe aan de uitzonderingen van je autocorrectie.
Hoofdletters bij tijd, feestdagen en geschiedenis
- Dagen, maanden en seizoenen: klein. Dus maandag, januari, lente, vrijdagavond.
- Officiële feestdagen: met een hoofdletter. Pasen, Kerstmis, Moederdag, Valentijnsdag. Informele vormen zoals kerst en valentijn schrijf je klein, net als samenstellingen zoals kerstboom en paasei.
- Periodes: klein. De middeleeuwen, de renaissance, het interbellum.
- Unieke historische gebeurtenissen: met een hoofdletter. De Tweede Wereldoorlog, de Slag bij Waterloo.
Talen, volken en namen met tussenvoegsels
Namen van talen en dialecten krijgen een hoofdletter: het Nederlands, het Brabants, het Poldernederlands. Ook volken en hun afleidingen schrijf je groot: de Zweden, de Kelten, Keltisch. Gebruik je zo’n woord figuurlijk, dan wordt het klein: een bourgondiër is iemand die van lekker eten houdt.
Van, de en den: verschil tussen Nederland en België
Bij achternamen met een tussenvoegsel verschillen de regels per land. In Nederland schrijf je het tussenvoegsel klein als er een voornaam of voorletter voor staat: Anna van den Bos, A. van den Bos. Zonder voornaam wordt het groot: mevrouw Van den Bos.
In België schrijf je de naam altijd zoals hij in het geboorteregister en op de identiteitskaart staat. Dat is meestal met een hoofdletter: Anna Van den Bossche. Twijfel je bij een Belgische naam, vraag het dan na of kijk hoe de persoon zelf zijn naam schrijft.
Aardrijkskundige namen
Namen van landen, steden, rivieren en gebieden krijgen een hoofdletter, net als afleidingen ervan: Nederland, Nederlandse, de Maas, Limburgs. Bestaat een naam uit meerdere woorden, dan krijgen de zelfstandige naamwoorden en bijvoeglijke naamwoorden meestal elk een hoofdletter, zoals in de Verenigde Staten en Nieuw-Zeeland.
Hoofdletters typen en omzetten
| Wat | Hoe |
|---|---|
| Eén hoofdletter | Shift ingedrukt houden |
| Alles in hoofdletters typen | Caps Lock aanzetten |
| Hoofdletters en kleine letters wisselen in Word | Shift+F3 |
| Alles in hoofdletters weergeven in Word | Ctrl+Shift+A |
| Excel: alles in hoofdletters | =HOOFDLETTERS(A1) |
| Excel: elk woord met een hoofdletter | =BEGINLETTERS(A1) |
De sneltoetsen voor Word staan in het overzicht van Microsoft. Het verschil tussen de twee: Shift+F3 verandert de letters zelf, Ctrl+Shift+A is opmaak. Haal je die opmaak weg, dan staat de oorspronkelijke tekst er weer.
Let bij =BEGINLETTERS() op namen met een ij. Excel maakt van “ijsselstein” vaak “Ijsselstein”. Controleer zulke namen na het omzetten.
Wil je juist alles klein maken, kijk dan bij kleine letters. Voor formulieren waar je “in blokletters” moet schrijven, lees je de tips bij blokletters. En voor opvallende hoofdletters in je bio, zoals 𝗡𝗜𝗘𝗨𝗪, gebruik je de stijlen bij dikgedrukt of lettertypen.
Veelgemaakte fouten
- “Ijsland” of “Ijmuiden” schrijven. Het is IJsland en IJmuiden.
- Dagen en maanden met een hoofdletter: “Maandag 3 Januari” moet “maandag 3 januari” zijn.
- Na ’s de eerste letter groot maken: niet “’S avonds” maar “’s Avonds”.
- Een hoofdletter zetten na een cijfer aan het begin van de zin.
- In Nederland “Anna Van den Bos” schrijven; met voornaam is het “Anna van den Bos”.
- Hele berichten in hoofdletters typen. In chats leest dat als schreeuwen.
- De losse ligatuur IJ gebruiken in plaats van een I en een J.
Veelgestelde vragen
Schrijf je IJsland met IJ of Ij?
Met IJ: aan het begin van een woord met hoofdletter worden de i en de j allebei groot.
Krijgen dagen en maanden een hoofdletter?
Nee, maandag en januari schrijf je klein. Officiële feestdagen zoals Pasen en Kerstmis krijgen wel een hoofdletter.
Waar komt de hoofdletter als een zin begint met ’s?
Op het tweede woord: ’s Winters is het vroeg donker.
Hoe zet je tekst om in hoofdletters in Word?
Selecteer de tekst en druk op Shift+F3 tot alles in hoofdletters staat, of gebruik Ctrl+Shift+A voor de opmaak Alle hoofdletters.
Wanneer krijgt van in een achternaam een hoofdletter?
In Nederland alleen als er geen voornaam of voorletter voor staat: mevrouw Van den Bos, maar Anna van den Bos. In België volg je de schrijfwijze op de identiteitskaart.
Bronnen
- Taaladvies: Hoofdletters – hoofdregels
- Taaladvies: Hoofdletters – namen van dagen, feestdagen en periodes
- Taaladvies: Hoofdletters – persoonsnamen
- Onze Taal: Een letter of twee? (over de ij)
- Microsoft Ondersteuning: Toetscombinaties in Word