Aan elkaar schrijven leren: oefeningen voor kinderen en volwassenen
| Aan elkaar schrijven | In het kort |
|---|---|
| Andere namen | verbonden schrift, lopend schrift |
| Tegenhanger | blokschrift (los schrift) |
| Wie kiest | de school, per methode |
| Bekende methodes | o.a. Klinkers en Handschrift (Malmberg) |
| Oefentijd | kort en vaak: 10 tot 15 minuten per dag |
Aan elkaar schrijven is een handschrift waarin je de letters van een woord met verbindingslijntjes aan elkaar koppelt, zonder de pen steeds op te tillen. Het heet ook verbonden of lopend schrift. Je leert het door eerst losse letters met hun aanloop te oefenen, daarna letterparen en ten slotte hele woorden, kort en vaak.
Aan elkaar schrijven betekent dat je de letters van een woord met kleine verbindingslijnen aan elkaar zet, zodat je het woord in één vloeiende beweging schrijft. Op Nederlandse en Vlaamse basisscholen heet dat verbonden schrift; de tegenhanger is blokschrift of los schrift, waarbij elke letter apart staat. Of je het nu als kind leert of als volwassene je handschrift wilt opknappen: de opbouw is hetzelfde.
Aan elkaar schrijven of blokschrift?
Scholen kiezen zelf welk schrift ze aanleren en met welke methode. In een informatiebrochure bij de methodes Klinkers en Handschrift zet uitgeverij Malmberg de voor- en nadelen op een rij. Blokletters zijn eenvoudiger van vorm en lijken meer op de leesletter, maar kennen meer start- en stopmomenten. Verbonden letters zijn ingewikkelder, maar schrijven vloeiender. Volgens dezelfde brochure is er geen bewijs dat de ene manier sneller is dan de andere, en kan verbonden schrift voor kinderen met een motorische beperking juist een struikelblok zijn.
Ouders van Nu meldde in 2021, op basis van onderzoek van uitgeverij Zwijsen, dat een derde van de leerkrachten liever blokschrift zou aanleren, terwijl toen maar 16 procent van de scholen daarvoor koos. Verbonden schrift is dus nog steeds de meest gekozen vorm, maar het is geen verplichting.
Ook als volwassene kun je kiezen. Een goed leesbaar los handschrift is prima. Kies je voor aan elkaar schrijven, dan wint je schrift vaak aan ritme en snelheid zodra de verbindingen automatisch gaan.
Hoe aan elkaar schrijven werkt: de verbindingen
Het lastigste deel is niet de letter zelf, maar de overgang naar de volgende. Grofweg zijn er vier soorten verbindingen:
| Verbinding | Voorbeeld | Waar je op let |
|---|---|---|
| Laag naar laag | i → n in in | de ophaal begint onderaan |
| Laag naar hoog | e → l in el | lange ophaal tot de bovenlus |
| Hoog naar laag | o → n in on | vertrek bovenaan, korte boog naar rechts |
| Naar een ronde letter | n → a in na | ophaal over de top, dan pas het rondje |
De letters b, o, v en w eindigen bovenaan. Daarna loopt de verbinding dus hoog door, en dat is waar veel handschriften rommelig worden. Oefen juist die paren apart: ob, ov, wa, bo.
Oefeningen om aan elkaar te leren schrijven
- Losse bewegingen. Golfjes, lusjes en boogjes in een rij, zonder letters. Dit maakt je pols los.
- Letters met aanloop. Schrijf elke kleine letter met het lijntje ervoor en erna, zoals hij in een woord staat.
- Letterparen. Oefen veelvoorkomende Nederlandse combinaties: en, de, er, ij, ui, oe, ee.
- Korte woorden. maan, boom, vis, wolk. Let op gelijke hoogte en afstand.
- Zinnen. Overschrijven uit een boek, in je eigen tempo.
Een voorbeeld van de lettervormen kun je bekijken bij schrijfletters. Voor kinderen die nog met losse letters bezig zijn, helpen de printbare alfabet letters en blokletters.
Een oefenschema van vier weken
| Week | Focus | Per dag |
|---|---|---|
| 1 | bewegingen en losse letters met aanloop | 10 minuten |
| 2 | letterparen, vooral hoge verbindingen | 10 minuten |
| 3 | korte woorden, gelijke letterhoogte | 10–15 minuten |
| 4 | zinnen overschrijven, tempo opbouwen | 15 minuten |
Kort en dagelijks werkt beter dan één lange sessie. Schrijf aan het begin en eind van de maand dezelfde zin en vergelijk.
Tips voor volwassenen
- Houding: zit rechtop, voeten op de grond, papier licht gekanteld. Rechtshandigen draaien het vel iets naar links, linkshandigen naar rechts.
- Pengreep: los tussen duim en wijsvinger, rustend op de middelvinger. Knijp niet; een krampachtige greep maakt je letters hoekig.
- Beweging vanuit de arm: laat je onderarm meeschuiven, niet alleen je vingers.
- Pen: een gelpen of rollerball glijdt makkelijker dan een balpen.
- Lijntjespapier: gebruik papier met hulplijnen voor de x-hoogte, zoals kinderen op school.
Wie verder wil dan netjes, kan daarna doorstappen naar kalligrafie of handlettering.
Linkshandig aan elkaar schrijven
Linkshandigen duwen de pen vooruit in plaats van hem te trekken, en schuiven met hun hand over wat ze net geschreven hebben. Een paar aanpassingen helpen: draai het papier met de bovenkant naar rechts, houd de pen iets verder van de punt vast, zodat je ziet wat je schrijft, en kies een pen met sneldrogende inkt. Een iets minder schuin handschrift is prima. Leesbaarheid gaat voor een perfecte helling.
Tips voor kinderen en ouders
Volg thuis de lettervormen van de school. Methodes verschillen in details, zoals de vorm van de k of de f, en een kind dat thuis een andere versie leert, raakt in de war. Vraag de leerkracht welke methode de klas gebruikt. Houd het speels: schrijven op een whiteboard of in zand telt ook. De Malmberg-brochure noemt ook dat met de hand geschreven tekst beter wordt onthouden dan getypte tekst, een extra reden om het niet op te geven.
Veelgemaakte fouten
- Te snel willen. Snelheid komt pas als de verbindingen vanzelf gaan.
- Pen te vaak optillen. Binnen een woord blijft de pen op het papier, behalve voor puntjes en streepjes (i, j, t) aan het eind.
- Ongelijke hoogte. Gebruik lijntjespapier tot het vanzelf gaat.
- Hoge verbindingen overslaan. Na o, b, v en w loopt het lijntje bovenaan door.
- Thuis een andere methode dan op school. Kinderen raken daar van in de war.
Veelgestelde vragen
Hoe leer je snel aan elkaar schrijven?
Oefen dagelijks tien minuten: eerst bewegingen en losse letters met aanloop, dan letterparen, dan woorden. Snelheid komt vanzelf als de verbindingen automatisch gaan.
Leren alle kinderen op school aan elkaar schrijven?
Nee. Scholen kiezen zelf tussen verbonden schrift en blokschrift. Volgens Ouders van Nu (2021, op basis van onderzoek van Zwijsen) koos toen 16 procent van de scholen voor blokschrift.
Is aan elkaar schrijven sneller dan blokschrift?
Daar is geen bewijs voor, schrijft Malmberg in een informatiebrochure bij zijn schrijfmethodes. Het belangrijkste is een leesbaar en vlot handschrift.
Kan ik als volwassene nog aan elkaar leren schrijven?
Ja. Met een ontspannen pengreep, lijntjespapier en een paar weken dagelijks oefenen verandert je handschrift merkbaar.
Welke letters zijn het lastigst om te verbinden?
De letters die bovenaan eindigen, zoals o, b, v en w. De verbinding naar de volgende letter loopt dan hoog door.
Bronnen
- Malmberg: Waarom leren we kinderen nog schrijven? (brochure Klinkers en Handschrift, pdf)
- Ouders van Nu: Leer kinderen blokschrift, aan elkaar schrijven is achterhaald (2021)