Kalligrafie: wat het is, stijlen, materiaal en zo begin je

GratisGeen accountVoor beginners
Kort antwoord

Kalligrafie is de kunst van het schoonschrijven: letters met een pen of penseel zo vormen dat ze ritmisch, regelmatig en mooi zijn. Het woord komt uit het Grieks, van kallos (schoonheid) en graphein (schrijven). Bekende westerse stijlen zijn italic, copperplate en gotisch schrift. Beginnen kan met een brushpen of een breedrandpen.

Kalligrafie is schoonschrijven: je vormt letters met een pen of penseel volgens vaste regels, zodat de tekst ritmisch en regelmatig oogt. Het verschil met gewoon handschrift zit in de beheersing. Elke letter heeft een vaste vorm, een vaste schrijfrichting en een vaste verhouding tussen dikke en dunne lijnen.

Dat klinkt streng, maar juist die regels maken het leerbaar. Met een paar weken oefenen schrijf je al een kaartje dat er netjes uitziet.

Kalligrafie, handlettering en lettertypen

Kalligrafie is schrijven: elke streek zet je in één beweging. Bij handlettering teken je letters, mag je bijwerken en is elke compositie uniek. Een lettertype, ten slotte, is een digitale set letters die je op de computer typt.

De lettertypen in de voorbeeldweergave hierboven, zoals Great Vibes en Allura, zijn geïnspireerd op kalligrafie. Ze zijn gratis te gebruiken onder de SIL Open Font License, maar het blijven digitale letters: ideaal als voorbeeld of voor een uitnodiging, geen vervanging voor je eigen hand.

De belangrijkste kalligrafiestijlen

StijlKenmerkPen
Italic (cancellaresca)schuin, smal, vlot te schrijvenbreedrandpen
Gotisch (textura, fraktur)hoekig, donker, verticaalbrede breedrandpen
Copperplatesterk hellend, met haarlijnen en zwellende neerhalenspitse pen
Brush letteringmodern, losser, dik-dun door drukbrushpen of penseel

Italic

Italic ontstond in de Italiaanse renaissance als snel, leesbaar kanselarijschrift. In 1522 verscheen La Operina van Ludovico degli Arrighi, het eerste boekje dat helemaal aan dit schrift was gewijd. Italic is voor veel docenten de beste eerste stijl, omdat de letters logisch op elkaar lijken.

Gotisch

Het gotische schrift is het schrift van middeleeuwse manuscripten en van de eerste gedrukte boeken. Je schrijft het met een brede pen die je in een vaste hoek houdt. Wil je weten hoe die letters er digitaal uitzien, kijk dan bij gotische letters.

Copperplate

Copperplate is het sierlijke, sterk hellende schrift van de achttiende eeuw. De naam verwijst naar de koperplaten waarin schrijfmeesters hun voorbeelden graveerden. Een beroemd voorbeeldboek is The Universal Penman van George Bickham (1733–1741). Je schrijft het met een spitse, buigzame pen: druk je, dan spreidt de punt en wordt de lijn dik.

Brush lettering

De moderne variant met een brushpen. Het principe is hetzelfde als bij copperplate, dun bij omhoog en dik bij omlaag, maar de vormen zijn vrijer. Daardoor is het populair bij beginners.

Welk materiaal heb je nodig?

  • Brushpen: een stift met een buigzame punt. Kies voor het begin een kleine, stevige punt; die is makkelijker te beheersen dan een grote zachte.
  • Breedrandpen: een pen met een platte punt, voor italic en gotisch. Een kalligrafievulpen of viltstift met beitelpunt is een goedkope start.
  • Spitse pen en penhouder: voor copperplate. Een schuine penhouder (oblique) helpt bij de sterke helling.
  • Inkt: voor dip-pennen een vloeiende inkt die niet doorloopt.
  • Papier: glad papier waar de punt niet in blijft haken. Gewoon printpapier rafelt brushpennen snel; laserpapier of speciaal oefenpapier gaat langer mee.
  • Hulplijnen: een vel met lijnen voor de x-hoogte en de helling, onder je papier gelegd.

Kalligrafie leren in vijf stappen

  1. Kies één stijl. Italic met een breedrandpen of brush lettering met een brushpen. Niet allebei tegelijk.
  2. Oefen basisstreken. Rechte neerhalen, ophalen, ovalen en lussen. Vrijwel elke letter is daaruit opgebouwd.
  3. Schrijf letterfamilies. Begin met letters die op elkaar lijken, zoals i, u, n, m, en daarna o, a, d, g.
  4. Verbind letters tot woorden. Woorden als minimum en nummer trainen ritme en gelijke afstanden.
  5. Werk langzaam. Kalligrafie is langzaam schrijven. Snelheid komt pas als de vormen vastzitten.

Een uitgewerkt alfabet met basisstreken om uit te printen en over te trekken vind je bij kalligrafie letters. Wil je je gewone handschrift verbeteren, dan helpt de uitleg over aan elkaar schrijven.

Linkshandig kalligraferen

Linkshandig kalligraferen kan prima, al vraagt het wat aanpassing. Je hand schuift over de natte inkt en bij een breedrandpen klopt de standaard penhoek niet meer vanzelf. Veel linkshandigen draaien hun papier flink, zodat de schrijfrichting weer prettig voelt. Anderen schrijven met de hand onder de regel in plaats van erboven. Voor brush lettering zijn sneldrogende stiften een uitkomst. Er bestaan ook breedrandpennen met een schuin geslepen punt voor linkshandigen. Probeer verschillende houdingen en kies wat ontspannen voelt; een krampachtige hand geeft geen mooie letters.

Digitaal: fonts en Unicode

Geen tijd om te oefenen, maar wel een kalligrafische look nodig? Dan zijn er twee digitale routes. Voor drukwerk en ontwerpen kies je een script-lettertype, bijvoorbeeld uit Google Fonts; let op dat het font de Nederlandse tekens é, ë en ï heeft (bij de vier fonts hierboven is dat zo). Voor Instagram of WhatsApp gebruik je de scriptstijl uit de lettertypen generator. Dat zijn Unicode-tekens, geen echt lettertype, dus ze werken niet overal en schermlezers lezen ze slecht.

Veelgemaakte fouten

  • Te snel schrijven. Dikke en dunne lijnen ontstaan door gecontroleerde druk, en die vraagt tijd.
  • Geen hulplijnen. Zonder lijnen loopt de helling weg en worden letters ongelijk groot.
  • Verkeerde penhoek. Bij een breedrandpen hoort een vaste hoek; draai je de pen tijdens het schrijven, dan wordt het lijnenspel onrustig.
  • Druk bij ophalen. Omhoog is dun, omlaag is dik. Andersom beschadigt het je punt en oogt het rommelig.
  • Te veel stijlen tegelijk. Beheers eerst één stijl voordat je een tweede begint.

Veelgestelde vragen

Wat is kalligrafie precies?

Kalligrafie is de kunst van het schoonschrijven met pen of penseel volgens vaste lettervormen. Het woord komt van het Griekse kallos (schoonheid) en graphein (schrijven).

Welke pen heb je nodig om te beginnen?

Voor brush lettering een brushpen met een kleine, stevige punt. Voor italic een breedrandpen of een stift met beitelpunt.

Wat is het verschil tussen kalligrafie en handlettering?

Bij kalligrafie schrijf je elke streek in één beweging volgens vaste regels. Bij handlettering teken je letters en werk je ze bij tot een unieke compositie.

Hoe lang duurt het om kalligrafie te leren?

Dat verschilt per persoon. Met dagelijks een kwartier oefenen zie je meestal binnen enkele weken vooruitgang in je basisstreken.

Welke kalligrafiestijl is het makkelijkst?

Veel beginners starten met brush lettering of italic. Copperplate met een spitse pen vraagt meer drukbeheersing.

Bronnen

Lees ook

Similar Posts